Foydali maʼlumotlar

Mehnat shartnomasini tuzishda ish beruvchiga nisbatan iqtisodiy va ijtimoiy mavqei past bo‘lgan ishchi noqulay ahvolda bo‘lishi mumkinligi sababli, Mehnat standartlari qonuni ishchining noqulay ahvolda nohaq mehnat shartnomasini tuzishini oldini olish uchun bir qancha himoya qoidalarini belgilab qo‘ygan bo‘lib, ish beruvchining ‘mehnat sharoitlarini ko‘rsatish majburiyati’ ham ulardan biri. Ya’ni, Mehnat standartlari qonunidagi ‘mehnat sharoitlarini ko‘rsatish majburiyati’ga ko‘ra, ish beruvchi mehnat shartnomasini tuzishda ishchiga ish haqi, mehnat vaqti va boshqa mehnat sharoitlarini aniq ko‘rsatishi shart, ayniqsa ish haqining tarkibiy qismlari, hisoblash usuli va to‘lov usuli haqidagi masalalar yozma shaklda bildirilishi kerak.
Ish beruvchiga mehnat sharoitlarini ko‘rsatish majburiyatini yuklashning sababi – ishchi mehnat shartnomasini tuzishda mehnat sharoitlarini bilmasligi tufayli kutilmagan noqulay mehnat sharoitlarini qabul qilishining oldini olish. Ayniqsa, ish haqi atrofidagi ish beruvchi va ishchi o‘rtasidagi nizolarni oldini olish va keyingi nizolar hal qilishda mezon sifatida ishlatish uchun ish haqining tarkibiy qismlari, hisoblash usuli va to‘lov usuli yozma ravishda ko‘rsatilishi shart. Shuning uchun soatlik hisoblash usuli, doimiy tushumlar, dam olish va ta’til kunlari uchun tushumlar, ortiqcha ish haqi hisobi, ish haqi to‘lov kuni, hisobga o‘tkazish yoki naqd pul, oylik yoki haftalik bo‘lishi yozma ravishda ishchiga taqdim etilishi kerak.
Ish haqi bilan bog‘liq masalalar bundan tashqari ko‘rsatilishi shart bo‘lgan mehnat sharoitlari ish qoidalarida albatta yozilishi kerak bo‘lgan masalalar bo‘lib, lekin majburiy ravishda yozma shaklda taqdim etilishi shart emas. Ish beruvchi mehnat sharoitlarini ko‘rsatish majburiyatini bajarish uchun mehnat shartnomasida mehnat sharoitlarini batafsil ko‘rsatib ishchiga taqdim etsa ham, aslida zaif holatda bo‘lgan ishchi mehnat shartnomasini tuzishda shartnomani diqqat bilan o‘qib, e’tiroz bildirishi qiyin bo‘lgani uchun ko‘pincha shartnomani beparvo imzolab, o‘z mehnat sharoitlari nima ekanligini bilmaydi.
Ayniqsa, ish beruvchi taqdim etgan va ishchi beparvo imzolagan mehnat shartnomasida ‘kelishilgan ish haqi miqdorida Mehnat standartlari qonuniga ko‘ra ortiqcha ish haqi, tungi ish haqi, dam olish kunlari ish haqi va boshqalar hammasi kiritilgan’ degan ibora bo‘lsa, ishchilar qonuniy tushumlarni talab qila olmaydigan holatlar ko‘p. Shuning uchun mehnat shartnomasini tuzishda taqdim etilgan ish haqi va boshqa mehnat sharoitlarini diqqat bilan ko‘rib chiqib imzo chekish kerak, shuningdek ishchi mehnat shartnomasini saqlab qolishi kerak.