Foydali maʼlumotlar

Mehnat standartlari qonuni 58-moddasi jamoat manfaatiga yuqori bo‘lgan korxonalar uchun mehnat standartlari qonunida belgilangan mehnat vaqti cheklovlarini to‘liq rioya qilish umumiy aholining hayotida noqulaylik va to‘siqlarga olib kelishi yoki korxona maqsadlariga erishish qiyinlashishi mumkinligini hisobga olib, ma’lum shartlarga ko‘ra mehnat standartlari qonuni 52-moddasi 1-bandida cheklangan haftasiga 12 soatdan oshiq uzaytirilgan mehnat vaqti yoki mehnat standartlari qonuni 53-moddasidagi dam olish vaqtini o‘zgartirishga ruxsat beradi, buni “mehnat vaqti va dam olish vaqti bo‘yicha istisnolar” yoki “istisno uzaytirilgan mehnat” deb ataladi. Istisno uzaytirilgan mehnatni amalga oshirish uchun mehnat standartlari qonuni 58-moddasida belgilangan ob’ekt korxonalarga mos kelishi va ishchilar vakili bilan yozma kelishuv zarurdir.
Istisno uzaytirilgan mehnat ob’ekt korxonalari:
①Transport, tovar sotish va saqlash, moliya sug‘urta korxonalari
②Kino ishlab chiqarish va namoyish, aloqa korxonalari, ta’lim-tadqiqot va so‘rov korxonalari, reklama korxonalari
③Tibbiy va gigiyena korxonalari, mehmondo‘stlik korxonalari, kul va tozalash korxonalari, xizmat ko‘rsatish korxonalari
④Ijtimoiy himoya korxonalari. Yozma kelishuv sub’ekti bo‘lgan ishchilar vakili ushbu korxona yoki ish joyida ishchilarning yarmidan ortig‘i bilan tashkil etilgan kasaba uyushmasi bo‘lsa, o‘sha kasaba uyushmasi, ishchilarning yarmidan ortig‘i bilan tashkil etilgan kasaba uyushmasi bo‘lmasa, ishchilarning yarmidan ortig‘ini vakillovchi shaxsni bildiradi.
Yozma kelishuv mazmuni va doirasi qonunda alohida belgilab qo‘yilmagan bo‘lsa-da, istisno uzaytirilgan mehnat suiiste’mol qilinsa ishchilarning salomatligi va hayoti jiddiy xavf ostida qolishi mumkinligi uchun
①Haftasiga 12 soatdan oshiq uzaytirilgan mehnat yoki dam olish vaqtini o‘zgartirish holatida uning sababi
②Kunlik uzaytirilgan mehnat vaqti cheklovi
③Amal qilish muddati
④Kelishuv tuzilgan oy-kuni
⑤Kelishuvni bekor qilish mumkin bo‘lgan sabablar va hokazo aniq ko‘rsatilishi maqsadga muvofiqdir. Haftasiga 12 soatdan oshiq uzaytirilgan mehnat yoki dam olish vaqtini o‘zgartirish mumkin bo‘lgan sabab ushbu tizim maqsadiga ko‘ra jamoat qulayligi yoki ish xususiyatlaridan vaqtinchalik zarur bo‘lgan minimal doirada cheklanishi kerak. Bundan tashqari, mehnat vaqti va dam olish vaqti bo‘yicha istisnolar qo‘llanilganda ham mehnat standartlari qonunidagi pullik dam olish kuni, oylik pullik ta’til berilishi shart, shuningdek uzaytirilgan, tungi va dam olish kunidagi mehnat uchun qo‘shimcha ish haqi to‘lanishi kerak. Shu bilan birga, yosh ishchilar, homilador ishchilar, zararli yoki xavfli ish bilan shug‘ullangan ishchilar alohida uzaytirilgan mehnat cheklovlariga ega bo‘lgani uchun mehnat vaqti va dam olish vaqti bo‘yicha istisnolar bo‘yicha uzaytirilgan mehnat yoki dam olish vaqtini o‘zgartirishga ruxsat berilmaydi.