उपयोगी जानकारी

हालको अवकाश भुक्तानी प्रणालीले १ वर्षभन्दा बढी कार्यरत श्रमिकहरूलाई इस्तीफा दिएको मितिदेखि १४ दिनभित्र पूर्ण अवकाश भुक्तानी दिनुपर्ने व्यवस्था गरेको छ तर 'श्रमिक अवकाश लाभ सुरक्षा ऐन' पारित भएसँगै अवकाश भुक्तानीलाई पेन्सनको रूपमा पनि प्राप्त गर्न सकिने भएको छ। अवकाश कोष प्रणालीमा निश्चित लाभ प्रकार र निश्चित अंशदान प्रकार छन्। निश्चित लाभ प्रकार भनेको प्रयोगकर्ताले सञ्चालन व्यवस्थापन संस्था (बीमा कम्पनी, बैंक आदि) को उत्पादनहरू मार्फत श्रमिकहरूको व्यक्तिगत अवकाश भुक्तानी संचय गरी व्यवस्थापन गर्ने हो, जसमा भविष्यमा श्रमिकले पाउने पेन्सन रकम पहिल्यै निश्चित हुन्छ र प्रयोगकर्ताको संचय भार संचय कोष सञ्चालन परिणाम अनुसार परिवर्तन हुन्छ। निश्चित अंशदान प्रकार भनेको प्रयोगकर्ताले तलबको कुल रकमको १/१२ भन्दा बढी रकम श्रमिक र व्यवस्थापनले चयन गरेको वित्तीय संस्थाको श्रमिक व्यक्तिगत खातामा संचय गर्दा श्रमिकले वित्तीय संस्थाको उत्पादन आफैं चयन गरी संचय कोष सञ्चालन गर्दछ र त्यस अनुसार पेन्सन प्राप्त गर्ने प्रणाली हो जसमा प्रयोगकर्ताको भार रकम पहिल्यै निश्चित हुन्छ तर श्रमिकको पेन्सन लाभ संचय कोष सञ्चालन आम्दानी अनुसार फरक पर्न सक्छ। पेन्सन प्राप्त योग्यता भनेको १० वर्षभन्दा बढी सदस्यता अवधि भएको ५५ वर्षभन्दा माथिका अवकाशप्राप्त व्यक्ति हो, जसलाई पेन्सन वा एकमुष्ट रकममा लिन सकिन्छ र पेन्सन योग्यता नपुगेको अवस्थामा बीचमै अवकाश लिँदा एकमुष्ट रकममा लिन सकिन्छ। भुक्तानी अवधि कम्तीमा ५ वर्षभन्दा बढी हुन्छ र विशिष्ट सामग्री श्रमिक र व्यवस्थापनले अवकाश कोष नियमावलीमा निर्धारण गर्नुपर्छ। साथै श्रमिकहरूको औसत कार्य अवधि ५-६ वर्ष मात्र भएको कुरालाई ध्यानमा राखेर रोजगारी परिवर्तन गर्दा पनि अवकाश भुक्तानी संचय र एकीकृत गर्न व्यक्तिगत अवकाश खाता लागू गरिन्छ। व्यक्तिगत अवकाश खाता भनेको अवकाश भुक्तानी जीवन व्ययमा सकिने समस्यालाई पूर्ति गर्नका लागि हो जसमा श्रमिकले अवकाश वा पदान्तरण हुँदा प्राप्त अवकाश भुक्तानीलाई आफ्नो नामको खातामा संचय गरी पेन्सन आदि वृद्धावस्था कोषको रूपमा उपयोग गर्ने हो। अवकाश भुक्तानी एकमुष्ट रकम प्राप्त गर्नेहरू मात्र सदस्यता लिन सक्छन् र संचय कोष सञ्चालन, भुक्तानी विधि आदिमा प्रतिबन्ध लागू हुन्छ। श्रम अवस्था तुलनात्मक रूपमा कमजोर भएको ५ भन्दा कम स्थायी श्रमिक भएको व्यवसायमा पनि अवकाश कोष प्रणाली २००८ देखि २०१० सम्म आंशिक रूपमा लागू गरिन्छ। अवकाश कोष प्रणाली लागू हुँदा श्रमिक र व्यवस्थापनको सहमतिअनुसार प्रणाली कार्यान्वयन अघिको अवकाश भुक्तानी बीचमै टुङ्गो लगाई नयाँ रूपमा कार्यान्वयन गर्ने विधि छ भने अवकाश भुक्तानी बीचमै टुङ्गो लगाएको रकमलाई सबै व्यक्तिको अवकाश बचत खातामा संचय गरी पहिलेदेखि नै सदस्यता लिएको जस्तै लाभ प्राप्त गर्ने विधि पनि छ।