उपयोगी जानकारी

पुरानो श्रम मापदण्ड ऐन धारा ३४ को उपधारा ३ लाई उत्तराधिकार गरेको श्रमिक रिटायरमेन्ट सुविधा ग्यारेन्टी ऐन धारा ८ को उपधारा २ ले “नियोजकले श्रमिकको माग भएमा श्रमिकले रिटायर हुनुभन्दा पहिले सो श्रमिकले निरन्तर काम गरेको अवधिको रिटायरमेन्ट भुक्तानी अग्रिम रूपमा हिसाब गरेर भुक्तानी गर्न सक्छ” भनेर श्रमिकको माग अनुसारको रिटायरमेन्ट भुक्तानी बीच-बिचमा हिसाब प्रणालीलाई व्यवस्था गरेको छ। रिटायरमेन्ट भुक्तानीको बीच-बिचमा हिसाब ‘श्रमिकको माग’ लाई शर्तको रूपमा लिन्छ, त्यसैले सामूहिक सन्धि वा रोजगारी नियममा आधार भए पनि व्यक्तिगत श्रमिकको ठोस माग हुनुपर्छ, र बीच-बिचमा हिसाब गर्न चाहेको प्रत्येक समयमा व्यक्तिगत माग हुनुपर्छ। रिटायरमेन्ट भुक्तानी बीच-बिचमा हिसाब गर्दा हिसाब पछि रिटायरमेन्ट भुक्तानी गणना गर्न निरन्तर काम वर्ष हिसाब गर्दा हिसाब समयबाट नयाँ रूपमा सुरु हुन्छ। तर रिटायरमेन्ट भुक्तानी बीच-बिचमा हिसाब गरे पनि श्रम सम्बन्ध नयाँ रूपमा सुरु भएको होइन भनेर हिसाब पछि निरन्तर काम वर्ष १ वर्ष भन्दा कम भए पनि सम्पूर्ण निरन्तर काम वर्ष १ वर्ष नाघेको हुन्छ त्यसैले अझै पनि अवधि अनुसार रिटायरमेन्ट भुक्तानी पाउन सक्छ। साथै नयाँ रूपमा सुरु हुने निरन्तर काम वर्ष रिटायरमेन्ट भुक्तानी गणना गर्न मात्र सीमित छ, वार्षिक तिर्ने बिदा, पदोन्नति, वरियता तलब, बोनस आदि गणना गर्न निरन्तर काम वर्षमा प्रभाव पार्दैन। अर्कोतर्फ, रिटायरमेन्ट भुक्तानीलाई मासिक तलबमा समावेश गरेर भुक्तानी गर्ने वार्षिक तलब प्रणालीले धेरै समस्या उत्पन्न गरेको छ, सिद्धान्ततः रिटायरमेन्ट भुक्तानी मासिक तलबमा समावेश भएको समग्र तलब सम्झौता अमान्य छ। तर वास्तविकतामा रिटायरमेन्ट भुक्तानी बीच-बिचमा हिसाबको नाममा हरेक वर्ष रिटायरमेन्ट भुक्तानी हिसाब गरेर यसलाई १२ महिनामा विभाजन गरेर मासिक तलबमा समावेश गरेर भुक्तानी गर्ने रूप प्रचलित भएको छ, रोजगार श्रम मन्त्रालयले यस्तो सम्झौता वैध हुनका लागि शर्तको रूपमा ① वार्षिक तलब रकममा समावेश हुने रिटायरमेन्ट भुक्तानीको रकम स्पष्ट रूपमा निर्धारित हुनुपर्छ, र प्रत्येक महिना प्राप्त रिटायरमेन्ट भुक्तानीको योगफल बीच-बिचमा हिसाब समयलाई आधार मानेर श्रमिक रिटायरमेन्ट सुविधा ग्यारेन्टी ऐन धारा ८ को उपधारा १ (पुरानो श्रम मापदण्ड ऐन धारा ३४ को उपधारा १) को व्यवस्थाअनुसार गणना भएको रकम भन्दा कम हुनु हुँदैन, ② रिटायरमेन्ट भुक्तानी बीच-बिचमा हिसाब लिन चाहने श्रमिकको छुट्टै (श्रम सम्झौता·वार्षिक तलब सम्झौता बाहेक) माग हुनुपर्छ, र बीच-बिचमा हिसाब रकम प्रत्येक महिना विभाजन गरेर भुक्तानी गर्ने सामग्री स्पष्ट रूपमा समावेश हुनुपर्छ, ③ बीच-बिचमा हिसाब विषय अवधि बीच-बिचमा हिसाब समयलाई आधार मानेर पहिले नै निरन्तर काम गरेको अवधि मात्र सम्बन्धित हुन्छ त्यसैले १ वर्ष भन्दा कम सेवा श्रमिक कानुनी रिटायरमेन्ट भुक्तानी भुक्तानी विषय होइन त्यसैले बीच-बिचमा हिसाब विषय होइन भन्ने कुरा गर्दछ (२००६ वर्ष जुलाईबाट यो निर्देशन कार्यान्वयन)।