उपयोगी जानकारी

वर्तमान न्यूनतम ज्याला ऐनले 'कर्मचारी प्रयोग गर्ने सबै व्यवसाय वा कार्यस्थल' लाई लागू हुने क्षेत्रको रूपमा लिएकोले, एक जना भन्दा बढी श्रमिक नियुक्त गरेको सबै कार्यस्थलमा लागू हुने नै मूल सिद्धान्त हो। २००५ को संशोधन अघि, अवयस्कहरूको लागि विशेष प्रावधान राखेर, रोजगारी अवधि ६ महिना भन्दा कम भएको १८ वर्ष भन्दा कम उमेरका व्यक्तिहरूको लागि सामान्य श्रमिकहरूलाई लागू हुने समयगत न्यूनतम ज्यालाको ९०% लाई समयगत न्यूनतम ज्यालाको रूपमा गरिएको थियो तर, २००५ मे महिनामा न्यूनतम ज्याला ऐन संशोधन भएसँगै १८ वर्ष भन्दा कम उमेरका व्यक्तिहरूलाई पनि पूर्ण रूपमा न्यूनतम ज्याला लागू हुन्छ। तर, प्रशिक्षण प्रयोगमा रहेको व्यक्ति मध्ये प्रशिक्षण प्रयोग गरेको दिनबाट ३ महिना भित्रको व्यक्तिको लागि समयगत न्यूनतम ज्यालाको ९०% मात्र लागू हुन्छ, र श्रम मापदण्ड ऐन धारा ६१ को ३ नम्बरमा व्यवस्था गरिएको निगरानी·नियन्त्रणात्मक श्रमिकको रूपमा प्रयोगकर्ताले रोजगार तथा श्रम मन्त्रालयको मन्त्रीको अनुमति प्राप्त गरेको व्यक्ति र, मानसिक वा शारीरिक अपाङ्गताको कारणले कार्य सम्पादनमा प्रत्यक्ष रूपमा ठूलो बाधा पुर्याउने स्पष्ट भएको मानिने व्यक्तिको लागि न्यूनतम ज्यालाको प्रयोग हटाउन सकिन्छ। न्यूनतम ज्याला ऐन धारा ६ को ४ अनुच्छेदले न्यूनतम ज्याला ऐनको नियमन क्षेत्रबाट हटाउने वस्तुहरू व्यवस्था गरेको छ, यो न्यूनतम ज्याला लागू गर्दा कार्यस्थलमा 지급िने ज्याला न्यूनतम ज्यालामा उल्लङ्घन भएको छ भनेर 판단 गर्नको मापदण्डको रूपमा प्रस्तुत गरिएको हो। अर्थात्, श्रमिकले प्राप्त गर्ने ज्यालाबाट न्यूनतम ज्याला ऐनले नियमन गर्ने वस्तुहरू मात्रलाई समयगतमा रूपान्तरण गरेर घोषित समयगत न्यूनतम ज्यालासँग तुलना गरेर न्यूनतम ज्याला उल्लङ्घन भएको छ भनेर 판단 गरिन्छ। न्यूनतम ज्यालाबाट हटाइने ज्याला वस्तुहरू न्यूनतम ज्याला ऐन कार्यान्वयन नियमावलीमा निर्धारित छन्, यो रोजगार तथा श्रम मन्त्रालयले निर्धारित गरेको सामान्य ज्यालाको दायरा सँग समान छ। यसको सामग्री निम्नानुसार छ। ①समूह सम्झौता, रोजगारी नियम वा श्रम सम्झौतामा भुक्तानी आधार स्पष्ट रूपमा उल्लेखित वा प्रचलन अनुसार भुक्तानी गर्ने ज्याला वा भत्ता र ②पूर्व निर्धारित भुक्तानी शर्त र भुक्तानी दर अनुसार निर्धारित श्रम (ठेक्का प्रणालीको हकमा कुल श्रम) को लागि प्रत्येक महिना १ पटक भन्दा बढी नियमित·एकसमान रूपमा भुक्तानी गर्ने ज्याला वा भत्ता
यसमा समावेश हुन्छ, १ महिना भन्दा बढी अवधिको उपस्थिति, लगातार सेवा, अन्य कारणले भुक्तानी गर्ने भत्ता र अस्थायी कारणले भुक्तानी गर्ने भत्ता, कारण घटना दिन अनिश्चित भत्ता, नाइट/ओभरटाइम भत्ता, ओभरटाइम भत्ता, तिर्नुपर्ने बिदा·छुट्टी भत्ता, अन्य जीवन सहयोगात्मक·कल्याणकारी स्वभावको भत्ता आदि समावेश हुँदैन। साथै मानसिक वा शारीरिक अपाङ्गताको कारणले श्रम क्षमता उल्लेखनीय रूपमा कम भएको व्यक्ति, प्रशिक्षण प्रयोगमा रहेको व्यक्ति मध्ये रोजगार तथा श्रम मन्त्रालयको मन्त्रीको अनुमति प्राप्त गरेको व्यक्तिलाई न्यूनतम ज्याला लागू गर्दैन।