उपयोगी जानकारी

हप्ताको आराम दिन श्रम मापदण्ड ऐनको दफा ५५ अनुसार रोजगारदाताले एक हप्तामा निर्धारित कामका दिनहरू पूर्ण रूपमा उपस्थित रहेका श्रमिकहरूलाई औसतमा एक हप्तामा एक वा सोभन्दा बढी पटक तलब सहित प्रदान गर्ने छुट्टी हो, र कम्तीमा एक हप्तामा एक दिनको छुट्टी राख्नु भनेको अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा पनि प्रचलित प्रथा हो। तसर्थ, तलब सहित हप्ताको आराम दिन औसत एक हप्ताको निर्धारित काम घण्टा १५ घण्टा भन्दा कम हुने श्रमिकहरूबाहेक अस्थायी, करार, दैनिक आदि कुनै पनि रोजगारीको रूप नगरी लागू हुन्छ र ५ जनाभन्दा कम कामदार भएको कार्यस्थलमा पनि लागू हुन्छ। हप्ताको आराम दिन तलब सहित भएकोले काम प्रदान गर्ने दायित्व नभए पनि कामको दिन सरह तलब पाउनुपर्छ, र मासिक तलब प्रणालीका श्रमिकहरूको हकमा विशेष सम्झौता नभएको अवस्थामा मासिक तलबमा नै हप्ताको आराम दिनको तलब समावेश भएको मानिन्छ, तथा घण्टाको तलबका श्रमिकहरूको हकमा एक दिनको निर्धारित काम घण्टा संख्यामा घण्टाको दर गुणन गरेर प्राप्त रकम नै हप्ताको आराम दिनको तलब हुन्छ। सामान्यतया कार्यस्थलहरूमा सार्वजनिक बिदाको दिन आइतबारमा तलब सहित हप्ताको आराम दिन प्रदान गर्ने प्रचलन धेरै छ, तर हप्ताको आराम दिन अनिवार्य रूपमा आइतबार हुनु पर्दैन र रोजगार नियमावली वा सामूहिक सम्झौताद्वारा निश्चित सप्ताहको दिन तोकेर नियमित रूपमा प्रदान गर्नु हप्ताको आराम दिन प्रणालीको उद्देश्यसँग मेल खान्छ। सैद्धान्तिक रूपमा हप्ताको आराम दिन एक हप्ताको निर्धारित कामका दिनहरू पूर्ण उपस्थिति भएको अवस्थामा प्रदान हुने भएकोले एक वा सोभन्दा बढी दिन अनुपस्थित भएमा प्राप्त गर्न सकिँदैन तर ढिलो आउने, चाँडो फर्किने, बाहिर जाने आदि अनुपस्थितिमा पर्ने होइनन् त्यसैले बारम्बार ढिलो आउने, चाँडो फर्किने, बाहिर जाने गरे पनि यसलाई अनुपस्थिति ठानेर हप्ताको आराम दिन नदिन सकिँदैन। गर्भवती महिला र १८ वर्षभन्दा कम उमेरका श्रमिकहरूसँग सैद्धान्तिक रूपमा छुट्टीको दिन काम गराउन सकिँदैन तर अपवादस्वरूप गर्भवती महिला श्रमिकको हकमा सो श्रमिकको स्पष्ट माग, सुत्केरीपछि १ वर्ष नगुज्रिएको महिला तथा १८ वर्षभन्दा कम उमेरका श्रमिकहरूको हकमा सो श्रमिकको सहमति भए रोजगारदाताले श्रमिक प्रतिनिधिसँग इमानदार परामर्श गरी रोजगार तथा श्रममन्त्रीको अनुमति लिन सकी छुट्टीको दिन काममा लगाउन सक्छ। अर्कोतर्फ कानुन पालना नगर्ने संघर्षको भागको रूपमा श्रमिक युनियनको निर्देशन अनुसार छुट्टीको दिन काम गर्न सामूहिक रूपमा अस्वीकार गर्ने
अवस्थाहरू छन्, तर सर्वोच्च अदालतका फैसलाहरूले कामको आवश्यकता अनुसार छुट्टीको दिन काम गर्ने प्रचलन भएमा छुट्टीको दिन काम अस्वीकार गर्नु विवादकारी कार्य ठान्छ।