उपयोगी जानकारी

न्यायिक निर्णयहरू र प्रशासनिक व्याख्याहरूले वार्षिक तलबी बिदा प्रयोग नगरी काम प्रदान गरेको अवस्थामा प्रयोगकर्ताले प्रयोग नगरेको बिदा दिनहरूको लागि वार्षिक तलबी बिदा कामदार भत्ता भुक्तानी गर्नुपर्ने भन्छन्। साथै, वार्षिक तलबी बिदा उत्पन्न भएको अवस्थामा पनि बिदा प्रयोग नगरी अवकाश लिएको अवस्थामा पनि प्रयोग नगरेको वार्षिक तलबी बिदा दिनहरूको लागि कामदार भत्ता भुक्तानी गर्नुपर्छ। वार्षिक तलबी बिदा कामदार भत्ता वार्षिक तलबी बिदा दाबी अधिकार नष्ट भएको समयमा दाबी गर्न सकिन्छ। अर्थात्, श्रम मापदण्ड ऐन धारा ५९ को ७औं उपधारा ले ‘वार्षिक तलबी बिदा १ वर्षसम्म प्रयोग नगरेको खण्डमा नष्ट हुन्छ’ भनेर व्यवस्था गरेकोले, वार्षिक तलबी बिदा प्रयोग गर्न सकिने दिनबाट १ वर्ष बितेपछि थप बिदा दाबी गर्न सकिँदैन र बिदा दाबी अधिकार भत्ता दाबी अधिकारमा रूपान्तरित हुन्छ। तर, वार्षिक तलबी बिदा प्रयोग गर्न नसकेको प्रयोगकर्ताको निर्देशनका कारणले भएको वा बिदा दाबी गरे पनि प्रदान नगर्ने जस्ता प्रयोगकर्ताको दोषका कारणहरू भएको अवस्थामा १ वर्ष बिते पनि अघिल्लो वर्षको वार्षिक तलबी बिदा दाबी गर्न सकिन्छ (श्रम मापदण्ड ऐन धारा ५९ को ७औं उपधारा को सर्त)। वार्षिक तलबी बिदा कामदार भत्ता कामको विषयको रूपमा तलबसँग सम्बन्धित हुने भएकोले, यसको नष्ट हुने समयसीमा तलब दायित्वसँग समान रूपमा ३ वर्ष हुन्छ। तसर्थ, वार्षिक तलबी बिदा १ वर्षसम्म प्रयोग नगरी बिदा दाबी अधिकार नष्ट भएको भोलि पल्टबाट ३ वर्षभित्र वार्षिक तलबी बिदा कामदार भत्ता दाबी गर्न सकिन्छ।
रोजगार तथा श्रम मन्त्रालयको प्रशासनिक व्याख्याका अनुसार, कर्मचारी व्यवस्थापनको सुविधाका लागि सामूहिक सन्धि वा नियुक्ति नियमहरूबाट सम्पूर्ण कामदारहरूलाई एकरूप रूपमा लेखा वर्षलाई आधार मानेर वार्षिक तलबी बिदा गणना गर्ने अवस्थामा वार्षिक तलबी बिदा कामदार भत्ता दाबी अधिकार वार्षिक तलबी बिदा प्रयोग गर्न सकिने वर्षको अर्को वर्षको पहिलो दिनबाट उत्पन्न हुने ठानिन्छ। अर्कोतर्फ, वार्षिक तलबी बिदा प्रयोग नगरी अवकाश लिएको अवस्थामा उत्पन्न हुने वार्षिक तलबी बिदा कामदार भत्ताको बारेमा रोजगार तथा श्रम मन्त्रालयको प्रशासनिक व्याख्या सो वर्षको वार्षिक तलबी बिदा प्रयोग नगरेको दिनहरूभन्दा बढी अवधि काम गरेर अवकाश लिएको अवस्थामा प्रयोग नगरेको बिदा दिनहरू सबैको लागि वार्षिक तलबी बिदा कामदार भत्ता भुक्तानी गर्ने तर अवकाश वर्षको वार्षिक तलबी बिदा प्रयोग नगरेको दिनहरूभन्दा कम अवधि काम गरेर अवकाश लिएको अवस्थामा बिदा प्रयोग गर्न सकिने कामका दिनहरूको सम्बन्धित वार्षिक तलबी बिदा कामदार भत्ता भुक्तानी गर्नुपर्ने भन्छ। अर्थात्, जनवरी १ मा प्रवेश गरेको कामदारले अवकाश अघिल्लो वर्षको पूर्ण उपस्थितिका कारणले २० दिनको वार्षिक तलबी बिदा प्रयोग गर्न सकिने वर्षको जनवरी १० मा अवकाश लिएमा अवकाश वर्षको बिदा प्रयोग गर्न सकिने दिनहरू १० दिनमध्ये तलबी आराम दिनहरू वा सहमत तलबी बिदा दिनहरू आदि बाहेक बिदा वास्तवमा प्रयोग गर्न सकिने दिनहरूको सम्बन्धमा मात्र वार्षिक तलबी बिदा कामदार भत्ता भुक्तानी गर्नुपर्ने हुन्छ। तर, सर्वोच्च अदालतको निर्णय रोजगार तथा श्रम मन्त्रालयको व्याख्याबाट फरक रूपमा वार्षिक बिदा प्रयोग गर्न सकिने दिनहरूसँग असम्बन्धित रूपमा अवकाशका कारण प्रयोग गर्न नसकिने वार्षिक बिदा दिनहरू सबैको लागि वार्षिक तलबी बिदा कामदार भत्ता भुक्तानी गर्नुपर्ने ठान्छ। साथै रोजगार तथा श्रम मन्त्रालयको प्रशासनिक व्याख्याले अवकाश अघिल्लो वर्षमा उत्पन्न भएको वार्षिक तलबी बिदा प्रयोग नगरी काम गरेर उत्पन्न भएको भत्ता त्यस रकमको ३/१२ लाई अवकाश भुक्तानी गणनाका लागि औसत तलब गणना मापदण्ड तलबमा समावेश गर्ने तर अवकाशका कारणले मात्र भुक्तानी कारण उत्पन्न भएको वार्षिक तलबी बिदा कामदार भत्ता (अवकाश वर्षमा उत्पन्न भएको वार्षिक तलबी बिदा प्रयोग नगरी उत्पन्न भएको वार्षिक बिदा कामदार भत्ता) लाई अवकाश भुक्तानी गणनाका लागि औसत तलब गणना मापदण्ड तलबमा समावेश नहुने ठान्छ।