उपयोगी जानकारी

वार्षिक बिदा प्रयोग नगरेको तिर्नुपर्ने तलब (=वार्षिक भत्ता) ले श्रम मापदण्ड ऐनको दफा ५५ मा तोकिएको थप रकम (५०/१००) लाई लागू गर्दैन। अर्थात्, थप रकमले मात्र अतिरिक्त काम, छुट्टीको दिन काम र रातको काममा लागू हुन्छ, जबकि वार्षिक र मासिक भत्ताको गणना सामान्यतया एक दिनको तलबको १००% मात्र हुन्छ। त्यसैले, हालको कम्पनीमा वार्षिक भत्ता गणना गर्दा १.५ गुणा दिनु श्रम मापदण्ड ऐनले तोकेको मापदण्ड भन्दा माथिको स्तर हो। तर कम्पनीले हाल वार्षिक भत्ता गणनालाई श्रम मापदण्ड ऐनले तोकेको मापदण्ड भन्दा माथिको स्तरमा निर्धारण गरी कार्यान्वयन गर्दैछ भने पनि यसलाई एकतर्फी रूपमा घटाउन सक्दैन र हालको स्तर नै कायम राख्नुपर्छ। किनकि श्रम मापदण्ड ऐनको दफा २ मा ‘यो ऐनमा तोकिएका श्रम सर्तहरू न्यूनतम मापदण्ड हुन् त्यसैले श्रम सम्बन्धका पक्षहरूले यो मापदण्डलाई कारण बनाएर श्रम सर्त घटाउन सक्दैनन्’ भनेर तोकिएको छ। अर्थात्, कम्पनीले “हिजोसम्म १.५ गुणा दियौं, तर कानुनमा त्यसो गर्न भनिएको छैन, त्यसैले कानुन अनुसार १.० गुणा मात्र गर्नेछौं” भनेर भन्दा यो श्रम मापदण्ड ऐनको दफा २ लाई उल्लङ्घन गर्ने कार्य हुन्छ। यद्यपि, यो अवस्थामा श्रमिक र कम्पनीबीच आपसी सहमतिमा पुरानो १.५ गुणालाई १.० गुणामा समायोजन गर्न सकिन्छ। श्रम मापदण्ड ऐनको दफा २ मा तोकिएको कुरालाई बेवास्ता गरी कम्पनीले एकतर्फी रूपमा श्रम सर्त घटायो भने यो शून्य हुन्छ र श्रमिकसँग घटाइ अघिको श्रम सर्त स्तरमा नतिर्ने तलब दाबी गर्ने अधिकार हुन्छ।