उपयोगी जानकारी

मासिक धर्म छुट्टी भनेको महिलाकर्मचारीले आफ्नो मासिक धर्म अवधिमा अत्यधिक काम गर्दा स्वास्थ्यमा हानि हुनबाट जोगाउन र मातृत्व संरक्षणका लागि महिनामा १ दिनको छुट्टी प्रदान गर्ने कुरालाई भनिन्छ। मासिक धर्म छुट्टी ५ वा सोभन्दा बढी कर्मचारी भएको कार्यस्थलमा काम गर्ने कुनै पनि महिलाकर्मचारीले प्रयोग गर्न सक्छन्, त्यसैले ट्रेनी, करार, अस्थायी आदि नियमित नभए पनि रोजगारीको प्रकारसँग सम्बन्ध नराखी महिनामा १ दिनको मासिक धर्म छुट्टी प्रयोग गर्न सकिन्छ। साथै, मासिक धर्म छुट्टी वास्तविक मासिक धर्म घटनाका आधारमा दिनुपर्ने भएकोले सेवा अवधि वा उपस्थिति अवस्थासँग सम्बन्ध नराखी महिलाकर्मचारीले मासिक धर्म छुट्टी दाबी गर्दा प्रयोगकर्ताले यसलाई अस्वीकार गर्न सक्दैन।

२००४ जुलाई १ देखि आकार र उद्योगका अनुसार चरणबद्ध रूपमा लागू हुने संशोधित श्रम मापदण्ड ऐन अनुसार हप्तामा ४० घण्टाको कार्य प्रणाली लागू हुँदा मासिक धर्म छुट्टी प्रणाली पनि केही परिवर्तन भयो, ‘महिलाकर्मचारीलाई महिनामा १ दिनको तलबी मासिक धर्म छुट्टी दिनुपर्ने’ कुराबाट ‘महिलाकर्मचारीले मासिक धर्म छुट्टी दाबी गर्दा तलब नदिई दिन सक्ने’ कुरामा परिवर्तन भयो। संशोधित श्रम मापदण्ड ऐन अनुसार रोजगार नियम वा सामूहिक सम्झौतामा तलबी मासिक धर्म छुट्टीको व्यवस्था नभएको अवस्थामा महिलाकर्मचारीले मासिक धर्म छुट्टी प्रयोग गर्दा महिनाको तलबबाट १ दिनको नियमित ज्यालाबाट कटौती हुन्छ जसले कम ज्याला पाउने र गैरनियमित रूपमा काम गर्ने धेरैजसो महिलाकर्मचारीहरूलाई मासिक धर्म छुट्टी प्रयोग गर्न व्यावहारिक रूपमा कठिन बनायो। अर्कोतर्फ गर्भावस्थामा रहँदा आदि मासिक धर्म घटना नहुने महिलाकर्मचारीलाई मासिक धर्म छुट्टी दिनुपर्छ कि नपर्छ भन्ने विवाद छ, सामान्यतया गर्भावस्था, उच्च उमेरका कारण मासिक धर्म घटना नहुने अवस्थामा मासिक धर्म छुट्टी दिने दायित्व नरहेको व्याख्या गरिन्छ तर यदि प्रयोगकर्ताले महिलाकर्मचारीको मासिक धर्म घटना नभएको कारणले मासिक धर्म छुट्टी नदिनका लागि भनेर प्रमाणित गर्नुपर्छ। महिलाकर्मचारीले मासिक धर्म छुट्टी दाबी गरे पनि नदिने व्यवसायीलाई ५० लाख वोनसम्म जरिवाना हुन्छ। *संशोधन पूर्व श्रम मापदण्ड ऐन धारा ७१: प्रयोगकर्ताले महिलाकर्मचारीलाई महिनामा १ दिनको तलबी मासिक धर्म छुट्टी दिनुपर्छ।