उपयोगी जानकारी

सामान्यतया श्रम सम्झौताको पक्षकारको रूपमा श्रम प्रदान गर्ने व्यक्ति (कामदार) लाई पारिश्रमिक दिने प्रतिबद्धता गर्ने व्यवसायको विषय वस्तु भएको कानुनी संस्था वा व्यक्ति। तर श्रम मापदण्ड ऐनले ‘व्यवसायी वा व्यवसाय सञ्चालन जिम्मेवार व्यक्ति वा कामदार सम्बन्धी कुराहरूमा व्यवसायीको तर्फबाट कार्य गर्ने व्यक्ति’ (श्रम मापदण्ड ऐन धारा १५) भनेर व्यवस्था गरेकोले, सहमतिको प्रयोगकर्ता भएका व्यक्तिगत व्यवसायी·कम्पनी वा अन्य कानुनी संस्थाहरूमा कानुनी संस्था आफैं मात्र होइन, अध्यक्ष·कारखाना प्रमुख·शाखा प्रमुख आदि जस्ता आन्तरिक संगठनमा कामदार सम्बन्धी कुराहरूमा निर्देशन·आदेशको अधिकार भएको सबै व्यक्तिहरूलाई जनाउँछ। अर्कोतर्फ श्रम संगठन तथा श्रम सम्बन्ध समायोजन ऐनले प्रयोगकर्तालाई ‘व्यवसायी, व्यवसायको सञ्चालन जिम्मेवार व्यक्ति वा सो व्यवसायको श्रम सम्बन्धी कुराहरूमा व्यवसायीको तर्फबाट कार्य गर्ने व्यक्ति’ (श्रम संगठन तथा श्रम सम्बन्ध समायोजन ऐन धारा २ को २) भनेर व्यवस्था गरेको छ, जसमा विशेष गरी अनुचित श्रम व्यवहारको विषयको रूपमा अर्थ राख्छ। यद्यपि श्रम कानुनअन्तर्गत प्रयोगकर्ताको अवधारणा अत्यन्त व्यापक भएकोले श्रम सम्झौतामा कामदार भए पनि बहुस्तरीय रूपमा प्रयोगकर्ताको स्थिति भएको व्यक्ति हुन्छ। उदाहरणका लागि, कम्पनीको मध्य व्यवस्थापक तह श्रम संगठन ऐन वा श्रम मापदण्ड ऐनअन्तर्गत प्रयोगकर्ताको हित प्रतिनिधिको रूपमा ‘प्रयोगकर्ता’ भए पनि व्यवसायी वा व्यवस्थापन प्रमुखसँगको सम्बन्धमा तलबको उद्देश्यले नियुक्त भई उहाँहरूको निर्देशन·आदेश प्राप्त गर्ने अधीनस्थ सम्बन्धमा रहनु भएकोले श्रम मापदण्ड ऐनको लागू हुने कुरा हटाइँदैन।