उपयोगी जानकारी

श्रम सम्झौता गर्दा प्रयोगकर्ताभन्दा आर्थिक तथा सामाजिक स्थिति कमजोर भएको श्रमिकलाई बाध्य भएर प्रतिकूल श्रम सम्झौता गर्नबाट रोक्न श्रम मापदण्ड ऐनले श्रमिकलाई प्रतिकूल स्थितिबाट अनुचित श्रम सम्झौता गर्नबाट बचाउन विभिन्न संरक्षण प्रावधानहरू राखेको छ, र प्रयोगकर्ताको ‘श्रम सर्तहरू स्पष्ट गर्नुपर्ने दायित्व’ त्यसमध्ये एक हो। अर्थात् श्रम मापदण्ड ऐनअन्तर्गतको ‘श्रम सर्तहरू स्पष्ट गर्नुपर्ने दायित्व’ अनुसार श्रम सम्झौता गर्दा प्रयोगकर्ताले श्रमिकलाई ज्याला, कामको समय र अन्य श्रम सर्तहरू स्पष्ट रूपमा खुलाउनुपर्छ, र विशेष गरी ज्यालाको संरचना, गणना विधि तथा भुक्तानी विधिसम्बन्धी कुराहरू लिखित रूपमा जानकारी दिनुपर्छ।
यसरी प्रयोगकर्तालाई श्रम सर्तहरू स्पष्ट गर्नुपर्ने दायित्व प्रदान गर्ने कारण श्रमिकले श्रम सम्झौता गर्दा श्रम सर्तहरू नजान्दा अप्रत्याशित प्रतिकूल श्रम सर्तहरू सहनुपर्ने कुरालाई रोक्न हो। विशेष गरी ज्यालासम्बन्धी विवादहरू रोक्न र भविष्यका विवादहरूमा समाधानको मापदण्डको रूपमा प्रयोग गर्न ज्यालाको संरचना, गणना विधि तथा भुक्तानी विधिसम्बन्धी कुराहरू लिखित रूपमा स्पष्ट गर्न लगाइएको छ। तसर्थ घण्टाको ज्याला गणना विधि, स्थिर भत्ता, छुट्टी तथा बिदा भत्ता, प्रिमियम ज्यालाको गणना, ज्याला भुक्तानी मिति, खातामा जम्मा वा नगद भुक्तानी, मासिक ज्याला वा हप्ताको ज्याला आदि श्रमिकलाई लिखित रूपमा प्रस्तुत गर्नुपर्छ।
ज्यालासम्बन्धी कुराहरूबाहेक स्पष्ट गर्नुपर्ने श्रम सर्तहरू रोजगार नियमावलीमा अवश्य लेख्नुपर्ने कुराहरू पनि हुन्, तर अवश्य लिखित रूपमा प्रस्तुत गर्नुपर्ने होइन। प्रयोगकर्ताले श्रम सर्तहरू स्पष्ट गर्नुपर्ने दायित्व पूरा गर्न श्रम सम्झौतामा श्रम सर्तहरू विस्तृत रूपमा उल्लेख गरी श्रमिकलाई प्रस्तुत गरे पनि वास्तवमा कमजोर पक्षमा रहेको श्रमिकले श्रम सम्झौता गर्दा श्रम सम्झौता कागजात राम्ररी पढेर आपत्ति जनाउन गाह्रो हुने भएकाले हतारमा हस्ताक्षर गरेर आफ्नो श्रम सर्तहरू के हो भन्ने नबुझ्ने अवस्था धेरै हुन्छ।
विशेष गरी प्रयोगकर्ताले प्रस्तुत गरेको श्रमिकले लापरवाहीले हस्ताक्षर गरेको श्रम सम्झौतामा ‘कति ज्यालामा सम्झौता भएको छ त्यसमध्ये श्रम मापदण्ड ऐनअनुसार अतिरिक्त समयको भत्ता, रातको कामको भत्ता, छुट्टीको कामको भत्ता आदि सबै समावेश छन्’ भन्ने वाक्य समावेश भएको कारणले श्रमिकहरूले कानुनी भत्ता दाबी गर्न नसक्ने घटनाहरू धेरै छन्, तसर्थ श्रम सम्झौता गर्दा प्रस्तुत ज्याला वा अन्य श्रम सर्तहरू राम्ररी हेरेर हस्ताक्षर गर्नुपर्छ मात्र होइन श्रमिकले पनि श्रम सम्झौता कागजात राख्नुपर्छ।