उपयोगी जानकारी

अहिलेसम्मको सामान्य श्रम सम्बन्धमा श्रमिक भर्ती गर्ने व्यवसायिक मालिकले रोजगारी निर्भर सम्बन्ध राखेर प्रत्यक्ष रूपमा श्रमिक प्रयोग गर्ने रूप थियो। तर कर्मचारी प्रतिनिधि प्रणाली भनेको कर्मचारी प्रतिनिधिलाई व्यवसायको रूपमा गर्ने प्रतिनिधि व्यवसायिक मालिकले श्रमिक भर्ती गरेर प्रयोगकर्ता व्यवसायिक मालिक भन्ने अर्को व्यक्तिलाई श्रमिक प्रयोग गर्न दिने प्रणाली हो।
यस समयमा श्रमिक र प्रतिनिधि व्यवसायिक मालिकबीचको सम्बन्ध रोजगारी निर्भर सम्बन्ध, श्रमिक र प्रयोगकर्ता व्यवसायिक मालिकबीचको सम्बन्ध निर्देशन आदेश सम्बन्धको त्रिकोणीय सम्बन्ध उत्पन्न हुन्छ। प्रतिनिधि श्रमिकले श्रम सेवा प्रदान गर्ने प्रयोगकर्ता व्यवसायिक मालिकलाई हो तर तलब वा श्रम दुर्घटना क्षतिपूर्ति प्रतिनिधि व्यवसायिक मालिकबाट प्राप्त गर्छन्। प्रतिनिधि श्रमिकप्रतिको प्रयोगकर्ताको जिम्मेवारी प्रतिनिधि व्यवसायिक मालिक र प्रयोगकर्ता व्यवसायिक मालिकले संयुक्त रूपमा बोक्ने सिद्धान्त हो तर प्रतिनिधि अवस्थामा रहेको श्रमिकको तलब, दुर्घटना क्षतिपूर्ति आदि सम्बन्धित प्रयोगकर्ताको कर्तव्य प्रतिनिधि व्यवसायिक मालिकले र श्रम समय, विश्राम, छुट्टी तथा औद्योगिक सुरक्षा स्वास्थ्य ऐन सम्बन्धी कर्तव्य प्रयोगकर्ता व्यवसायिक मालिकले बोक्ने गरी निश्चित विषयहरूमा प्रयोगकर्ताको कर्तव्य विभाजन गरिएको छ।
कर्मचारी प्रतिनिधि कानुनमा निश्चित प्रतिनिधि लक्षित कार्यमा मात्र सीमित छ र यसबाहेकका कार्यमा श्रमिक प्रतिनिधि गर्दा प्रतिनिधि व्यवसायिक मालिक र प्रयोगकर्ता व्यवसायिक मालिक दुवै फौजदारी सजाय पाउँछन् विशेष गरी निर्माण कार्यस्थल कार्य आदि प्रतिनिधि पूर्ण निषेध कार्यहरूमा कुनै पनि अवस्थामा कर्मचारी प्रतिनिधि निषेध छ। कर्मचारी प्रतिनिधि प्रणाली प्रतिनिधि व्यवसायिक मालिकले श्रमिकलाई प्रत्यक्ष भर्ती गरेर प्रयोगकर्ता कर्तव्य बोकेर अर्कोलाई आफ्नो श्रमिक प्रयोग गर्न दिने प्रणाली हो जसले जागिर खोज्ने र जागिर दिने बीच रोजगारी सम्झौता मिलाउने पेशागत परिचयसँग फरक छ र आफ्नो श्रमिकलाई प्रत्यक्ष निर्देशन पर्यवेक्षण गरेर काम सम्पादनको उद्देश्यले कामको नतिजाका लागि पारिश्रमिक प्राप्त गर्ने ठेकासँग पनि भिन्न छ।
कर्मचारी प्रतिनिधि अवधि नियमित प्रतिनिधि सम्भव कार्यमा सिद्धान्ततः एक पटकमा १ वर्ष थप विस्तार सम्भव छ, अस्थायी कारणले प्रतिनिधिमा ३ महिनाभित्र राखी एक पटकमा ३ महिना थप विस्तार सम्भव छ।
प्रयोगकर्ता व्यवसायिक मालिकले २ वर्ष नाघेर निरन्तर प्रतिनिधि श्रमिक प्रयोग गर्ने अवस्थामा २ वर्षको अवधि समाप्त भएको भोलिपल्टदेखि सो प्रतिनिधि श्रमिकलाई प्रयोगकर्ता व्यवसायिक मालिकले प्रत्यक्ष भर्ती गरेको मानिन्छ। तसर्थ प्रयोगकर्ता व्यवसायिक मालिकले २ वर्षभन्दा बढी प्रतिनिधि श्रमिक प्रयोग गर्न सक्दैन।