उपयोगी जानकारी

गैरनियमित श्रमिकहरूको अधिकांशमा श्रम सम्झौताको अवधि निर्धारित गरिएको करार आधारित श्रमिकहरू हुन्छन्, 'करार' कानुनी शब्द होइन र सामान्यतया अस्थायी काम, दैनिक काम जस्ता अवधि निर्धारित श्रम सम्झौतामा काम गर्ने श्रमिकहरूलाई करार आधारित श्रमिक वा अवधि सीमित श्रमिक भनिन्छ। यसको विपरीत, नियमित श्रमिकहरूले अवधि बिना श्रम सम्झौता गर्छन् र जायज कारण बिना बर्खास्त हुँदैनन्, रोजगारी पेन्सन उमेरसम्म ग्यारेन्टी गरिन्छ। अर्थात् करार आधारित श्रमिक नियमितबाट फरक पर्ने श्रम सम्झौताको अवधि निर्धारित भएको मात्र हो, त्यसैले सबै श्रम सम्बन्धी कानुनहरूको प्रयोग समान हुन्छ, वार्षिक तथा मासिक तिर्ने बिदा, प्रसव पूर्व र पछि बिदा प्रयोग गर्नुका साथै ट्रेड युनियन गतिविधि पनि गर्न सक्छन्। अवधि निर्धारित करार रोजगारी सम्बन्धी सामग्री 'अवधि सीमित तथा आंशिक समय श्रमिक संरक्षण ऐन' मा उल्लेखित छ, विशिष्ट सामग्री निम्नानुसार छ।

① रोजगारदाताले २ वर्ष ननाघ्ने सीमाभित्र (अवधि सीमित श्रम सम्झौताको दोहोर्याएर नवीकरण आदिको अवस्थामा निरन्तर काम गरेको कुल अवधि २ वर्ष ननाघ्ने सीमाभित्र) अवधि सीमित श्रमिक प्रयोग गर्न सक्छ। तर, निम्नलिखित कोही एकमा लागू हुने अवस्थामा २ वर्ष नाघेर अवधि सीमित श्रमिकको रूपमा प्रयोग गर्न सक्छ।

- व्यवसाय समापन वा विशिष्ट कार्य समापनका लागि आवश्यक अवधि निर्धारण गरेको अवस्था, बिदा वा पठाएर पद रिक्त भएको र सो श्रमिक फर्किंदा सम्म सो कार्य प्रतिस्थापन गर्न आवश्यक भएको अवस्था, श्रमिकले अध्ययन, व्यावसायिक तालिम आदि पूरा गर्न आवश्यक अवधि निर्धारण गरेको अवस्था, 'वृद्ध रोजगारी प्रवर्द्धन ऐन' धारा २ को १ नं का वृद्धसँग श्रम सम्झौता गर्ने अवस्था, विशेष ज्ञान-प्रविधि प्रयोग आवश्यक भएको अवस्था र सरकारको कल्याण नीति-बेरोजगारी उपाय आदि अनुसार रोजगारी प्रदान गर्ने र राष्ट्रपति अध्यादेशले निर्धारण गरेको अवस्था, यसबाहेक १ नम्बर देखि ५ नम्बरसम्म समकक्ष तर्कसंगत कारण भएको र राष्ट्रपति अध्यादेशले निर्धारण गरेको अवस्था

② रोजगारदाताले पहिलो खण्डको टिप्पणीको कारण नभएको वा लोप भएको अवस्थामा पनि २ वर्ष नाघेर अवधि सीमित श्रमिक प्रयोग गरेमा सो अवधि सीमित श्रमिकलाई अवधि बिना श्रम सम्झौता गरेको श्रमिक ठानिन्छ।

① रोजगारदाताले आंशिक समय श्रमिकलाई 'श्रम मापदण्ड ऐन' धारा २ को निर्धारित काम समय नाघेर काम गराउँदा सो श्रमिकको सहमति लिनुपर्छ। यस अवस्थामा १ हप्तामा १२ घण्टा नाघेर काम गराउन सक्दैन।

② आंशिक समय श्रमिकले रोजगारदाताले पहिलो खण्डको व्यवस्था अनुसार सहमति नलिएको अवस्थामा अतिरिक्त काम गर्न अस्वीकार गर्न सक्छ।