.svg)
विदेशी कामदारको चार प्रमुख सामाजिक बीमामध्ये राष्ट्रिय स्वास्थ्य बीमा «राष्ट्रिय स्वास्थ्य बीमा ऐन» धारा १०९ लाई केन्द्रमा राखेर विदेशी तथा विदेशमा बस्ने नेपालीहरूलाई लागू हुन्छ।
🔹 १. लागू हुने लक्षित समूह तथा कानुनी आधार
विदेशी कामदारले राष्ट्रिय स्वास्थ्य बीमामा आवद्ध हुन सक्ने कानुनी आधार «राष्ट्रिय स्वास्थ्य बीमा ऐन» धारा १०९ को उपधारा २ मा रहेको छ।
यस अनुसार, देशभित्र बस्ने विदेशी लागू हुने कार्यस्थलको कामदार, सरकारी कर्मचारी वा शिक्षक को रूपमा विदेशी दर्ता गरेको भएमा, कार्यस्थल आवद्ध हुन्छ।
अर्थात्, विदेशी कामदारले देशभित्रको कार्यस्थलमा कामको सम्झौता गरेर विदेशी दर्ता पूरा गरेपछि, स्थानीय बासिन्दासँग समान रूपमा कार्यस्थल आवद्धको योग्यता मा स्वास्थ्य बीमामा आवद्ध हुन्छ।
🔹 २. आश्रितको योग्यता
विदेशी कामदारको पत्नी वा बच्चाले स्वास्थ्य बीमाको लाभ लिनका लागि आश्रितको योग्यता पूरा गर्नुपर्छ।
यो «राष्ट्रिय स्वास्थ्य बीमा ऐन» धारा १०९ को उपधारा ४ तथा कार्यान्वयन आदेश धारा ७६ को ३ मा आधारित छ।
• कार्यस्थल आवद्धसँगको सम्बन्ध ऐन धारा ५ को उपधारा २ को कुनै एक नम्बरमा पर्नुपर्छ, र
• देशभित्र बस्ने अवधि वा बस्ने कारण निश्चित मापदण्ड पूरा गर्नुपर्छ।
• तर, पत्नी तथा १९ वर्षभन्दा कम उमेरका बच्चा को लागि देशभित्र बस्ने अवधिको आवश्यकता छुट दिइन्छ।
आश्रितको योग्यता विदेशी दर्ता भएको ९० दिनभित्र आवेदन दिनुपर्छ, र आवेदन दिने मितिको आधारमा आवश्यकता पूरा भएमा विदेशी दर्ता भएको मितिबाट पछाडि गएर योग्यता मान्य हुन्छ।
🔹 ३. क्षेत्रीय आवद्धको योग्यता
कार्यस्थल आवद्ध नभएका विदेशीले निश्चित आवश्यकता पूरा गरेमा क्षेत्रीय आवद्ध को रूपमा आवद्ध हुन सक्छन्।
• विवाह आप्रवासी (एफ-६) बस्ने योग्यता भएकाहरूले प्रवेश गर्दा नै क्षेत्रीय आवद्धको योग्यता प्राप्त गर्छन्।
(कानुनी आधार: «राष्ट्रिय स्वास्थ्य बीमा ऐन कार्यान्वयन नियम» धारा ६१ को २ को उपधारा १ नम्बर ३)
• विदेशमा बस्ने कोरियन (एफ-४) बस्ने योग्यता भएकाहरूले देशभित्र ६ महिना वा बढी बसोबास गरेपछि क्षेत्रीय आवद्धको योग्यता प्राप्त गर्छन्।
(कानुनी आधार: «राष्ट्रिय स्वास्थ्य बीमा ऐन» धारा १०९ को उपधारा ३ नम्बर १, «कार्यान्वयन आदेश» धारा ७६ को २ को उपधारा १ नम्बर १)
🔹 ४. स्वास्थ्य बीमा लागू नहुने कारण
निम्न अवस्थामा स्वास्थ्य बीमामा आवद्ध हुन सीमित गरिन्छ।
• विदेशको कानुन वा बीमा, रोजगारदाता सम्झौता आदि अनुसार उपचार लाभसँग मिल्दो चिकित्सा सुरक्षा प्राप्त गर्न सकिने अवस्था (कानुनी आधार: «राष्ट्रिय स्वास्थ्य बीमा ऐन» धारा १०९ को उपधारा ५ नम्बर २, «कार्यान्वयन नियम» धारा ६१ को ४)
• चिकित्सा सहायता प्राप्त गर्ने अधिकार भएको अवस्था (ऐन धारा ५ को उपधारा १)
🔹 ५. बस्ने अवधि र योग्यता गुम्ने
विदेशी क्षेत्रीय आवद्धले देश छोडेर १ महिना वा बढी विदेशमा बसोबास गर्दा स्वास्थ्य बीमाको योग्यता गुम्छ।
(कानुनी आधार: «राष्ट्रिय स्वास्थ्य बीमा ऐन कार्यान्वयन आदेश» धारा ७६ को २ को उपधारा २ नम्बर २ को खण्ड)
🔹 ६. हालैको प्रणाली संशोधन सारांश
२०२५ पछि संशोधित प्रणाली अनुसार,
• विदेशी तथा विदेशमा बस्ने नेपालीहरू देशभित्र ६ महिना वा बढी बस्दा स्वास्थ्य बीमा अनिवार्य आवद्ध
• पहिलेका आवद्धहरूको आश्रितहरू पनि ६ महिना वा बढी बसोबास गरेपछि मात्र बीमा लागू हुन सक्छ
यो विदेशीहरूको गलत दाबी रोक्न र बीमा कोषको निष्पक्षता सुनिश्चित गर्नका लागि गरिएको कदम हो।