उपयोगी जानकारी

बर्खास्तगी पूर्वसूचना भत्ताको अर्थ भनेको रोजगारदाताले कामदारलाई बर्खास्त गर्दा कानुनी पूर्वसूचना अवधि पालना नगरेमा त्यसको सट्टामा दिनुपर्ने सामान्य पारिश्रमिक स्वरूपको क्षतिपूर्ति हो।

1. बर्खास्तगी पूर्वसूचना प्रणालीको आधारभूत सिद्धान्त

श्रम आधारभूत कानुन धारा २६ अनुसार, रोजगारदाताले कामदारलाई बर्खास्त गर्न न्यूनतम ३० दिन अगाडि त्यस तथ्यलाई पूर्वसूचना गर्नुपर्छ। यो कामदार अचानक रोजगारी गुमाएर जीविकोपार्जनमा समस्या भएर जाँदैन भन्ने उद्देश्यले र अन्य रोजगारी खोज्ने न्यूनतम समयसीमा प्रदान गर्नका लागि हो।

३० दिन अगाडि पूर्वसूचना गरेको अवस्थामा : बर्खास्तगी पूर्वसूचना भत्ता दिन बाध्यता हुँदैन।

३० दिन अगाडि पूर्वसूचना नगरेको अवस्थामा : तुरुन्त बर्खास्त गर्न सकिन्छ तर त्यसको सट्टा ३० दिनको सामान्य पारिश्रमिक (बर्खास्तगी पूर्वसूचना भत्ता) अवश्य दिनुपर्छ।

※ यदि १० दिन अगाडि बर्खास्तगीको सूचना दिइयो भने, ३० दिनको आधारबाट अपुग २० दिनको गणना गरेर मात्र होइन, समग्र रूपमा ३० दिनको सम्पूर्ण सामान्य पारिश्रमिक दिनुपर्ने सिद्धान्त हो।

2. बर्खास्तगी पूर्वसूचना बाध्यतामा लागू नहुने अपवाद (भत्ता नदिनुपर्ने अवस्थामा)

सबै बर्खास्तमा बर्खास्तगी पूर्वसूचना भत्ता उत्पन्न हुने छैन। श्रम आधारभूत कानुन नियमावली अनुसार निम्नलिखित अपवाद कारणमा भएमा पूर्वसूचना बिना तुरुन्त बर्खास्त गर्न पनि भत्ता दिन बाध्यता हुँदैन।

① कामदारको निरन्तर काम अवधि ३ महिना भन्दा कम भएको अवस्थामा

काम गरेको अवधि पूर्ण ३ महिना नपुगेको नयाँ कामदार आदि को लागि बर्खास्तगी पूर्वसूचना बाध्यता लागू हुँदैन।

② प्राकृतिक प्रकोप·आपत्, त्यसबाहेक कुनै बाध्यतापूर्ण कारणले व्यवसाय निरन्तर गर्न असम्भव भएको अवस्थामा

सामान्य व्यवसाय कठिनाइ वा घाटा होइन, भूकम्प, आगलागी आदि कारणले व्यवसाय स्थल नै समाप्त भएर अब व्यवसाय गर्न सक्ने छैन भन्ने वस्तुगत स्थिति हुनुपर्छ।

③ कामदारले जानबुझी व्यवसायमा ठूलो बाधा उत्पन्न गरेर वा सम्पत्ति घाटा पुगेको अवस्थामा

रोजगार विभाग नियम अनुसार निर्धारित कारण (उदाहरण: अपहरण·गबन, गोप्यता चुहावट, लामो समय अनुपस्थित हुनुले उत्पादन बाधा आदि)मा कामदारको दोषी कारण स्पष्ट भएको अवस्था हो।

3. ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू (बर्खास्तको न्यायसंगततासँग अलग)

धेरै पटक गलतफहमी गरिने भागमध्ये एक हो "बर्खास्तगी पूर्वसूचना भत्ता दिँदा बर्खास्त सधैं न्यायसंगत हुन्छ" भन्ने सोचाइ।

बर्खास्तगी पूर्वसूचना भत्ता : बर्खास्तको 'प्रक्रियागत बाध्यता' नपुगेको बारेको मौद्रिक क्षतिपूर्ति मात्र हो।

बर्खास्तको न्यायसंगतता : निरन्तर कामदार ५ जना वा माथि व्यवसायको उदाहरणमा, बर्खास्त गर्न पूर्वसूचना भए/नभएको कुनै पनि अवस्थामा 'न्यायसंगत कारण' हुनुपर्छ र बर्खास्त कारण र समयलाई 'लिखित' रूपमा सूचना गर्नुपर्ने मात्र प्रभावकारी हुन्छ।

अर्थात्, बर्खास्तगी पूर्वसूचना भत्ता दिँदा पनि बर्खास्तको न्यायसंगत कारण नभएको अवस्थामा कामदारले श्रम समिति 'अन्यायपूर्ण बर्खास्त माग दर्ता' गर्न सक्ढ छ।