[Lei Jeneralizasaun Imigrasaun no Asilu] Artigu 18(1), Rezolusaun Lei 23(3), Regras Lei 27-2, de terminu espesífiku kona-ba ‘Limitasaun Atividade Empregu ho Kualifikasaun Foos Hosi Timor Leste (F-4)’ ho seguinte.
2 Fevereiru 2026
Ministru Justisa
□ Limitasaun Atividade Empregu ho Kualifikasaun Foos Hosi Timor Leste (F-4)
1. Kritériu Jerál
a. Kazu atu halo servisu simples de manu ([Aneksu 1] haree)
b. Kazu atu halo asesitu ne’ebé kontráriu ba kostume ne’ebé di’ak ka asesitu seluk ne’ebé kontráriu ba ordene sosiál
Atividade empregu iha lokál komérsiu asesitu jogu ne’ebé definidu iha Lei Espesífiku Regulasaun no Kastigu Asesitu Jogu Ez. Artigu 2(1)1 no Rezolusaun Lei Artigu 1-2 ez
Atividade servisu hanesan traballadór entretenimentu iha bares entretenimentu ez. ne’ebé definidu iha Lei Higiene Alimentos Artigu 36(3) no Rezolusaun Lei Artigu 21(8) ez
Atividade empregu iha lokál komérsiu kostume ne’ebé kontráriu ba kostume di’ak iha komérsiu kostume ne’ebé definidu iha Lei Regulasaun Komérsiu Kostume Artigu 2 no Rezolusaun Lei Artigu 2 ez
d. Kazus seluk ne’ebé akreditadu presiza limitasaun empregu atu manutén interese públiku ka ordene empregu nasionál ([Aneksu 2] haree)
2. Kritériu Ezesiaun
○ Relasionadu ho Rezolusaun Lei Jeneralizasaun Imigrasaun no Asilu Artigu 23(3)1
Foos Hosi Timor Leste (F-4) ne’ebé moris iha munisípiu, postu administrativu ka subdistritu ne’ebé Ministru Justisa determina hanesan projetu visa espesífiku rejiaun iha rejiaun reduksaun populasaun de’finidu iha Lei Espesífiku Dezentralizasaun Munisípiu no Dezenvolvimentu Rejiaun Balanceadu Artigu 2(12), no halo atividade empregu tipu 1a ka 1d iha munisípiu ka distritu ne’ebé moris, la hetan limitasaun atividade empregu (maibé tipu 1b hetan limitasaun)
□ Prazo Revisaun
○ Ministru Justisa, tuir Regras Emisaun no Jestau Orden no Preseptu Ez, tenke reviza justesaun notifikasaun ida ne’e tuir 1 Janeiru 2023 hanesan baza, kada 3 tinan (final 31 Dezembre tinan króniku kada 3 tinan) no haka tomada medida melloramentu ez.
□ Revogasaun Orden Seluk
○ Notifikasaun Limitasaun Atividade Empregu Foos Hosi Timor Leste (F-4) (Notifikasaun Ministru Justisa No. 2023-187, 1 Maiu ’23.) revogadu sinkrónizadu ho implementasaun notifikasaun ne’e
□ Data Implementasaun: Husi 2026. 02. 02.
< Profisaun Esspesífiku ne’ebé Koresponde ba Servisu Manu Simples >
Traballadór Manu Simples (Klassifikasaun Gedé 9)
(1) Karreteiru Mudansa (92112)
Embalajen, karrega, deskarrega no estoka mudansa ez, servisu transporte.
【Ezemplu Profisaun】Karreteiru Mudansa
(2) Karreteiru Karta Pos (92210)
Koleta karta pos hosi kabinetu pos iha rejiaun responsabilidade, no entrega karta pos ba adresu markadu iha rejiaun responsabilidade.
【Ezemplu Profisaun】Karteiru · Karreteiru Karta Pos
(3) Karreteiru Karga Esspressu (92220)
Entrega karga ne’ebé kliente ordena ka solicita liu sistema entregas lójistika (produtu- terminal-sukursál-destinu). Jerálmente hadapár karga entre sitius urbanos bári-bári, karreta no entrega hosi terminal ka sukursál ba destinu finál ho karru.
【Ezemplu Profisaun】Karreteiru Karga Esspressu · Karreteiru Entrega Karga
(4) Karreteiru Entrega Diretu (92230)
Entrega karga ki’ik ne’ebé kliente ordena ka solicita diretamente ba destinatáriu maibé liu sistema entregas lójistika (produtu-terminal-sukursál-destinu). Jerálmente hadapár karga intra-urbana, koleta no entrega diretamente hosi lokal ordena.
【Ezemplu Profisaun】Karreteiru Servisu Rápidu · Karreteiru Empregu Substitui Entrega
(5) Karreteiru Rutina Bebidas no Manjador (92241)
Entrega bebidas no manjador hanesan leten, suku verdí, iogurte fermentadu, frota ez, regularmente tuir kontratu.
【Ezemplu Profisaun】Karreteiru Leten · Karreteiru Suku Verdí · Karreteiru Salada · Karreteiru Rutina Manjador
【Ezesiaun】Vededór Leten Domu-Domu (53210) · Vededór Ambulante Yakult (53220)
(6) Karreteiru Jornal Rutina (92242)
Entrega jornal ba lokal ne’ebé abonadór pida, no bele kobre preçu jornal.
【Ezemplu Profisaun】· Karreteiru Jornal
【Ezesiaun】· Vededór Jornal na Rua (53220)
(7) Karreteiru Rutina Seluk (92249)
Halo servisu sémelhante ne’ebé la inklui iha subklassifikasaun liu.
【Ezemplu Profisaun】· Karreteiru Rutina Materiál Estudu · Karreteiru Rutina Livru
(8) Karreteiru Restaurante (92291)
Pertense ba restaurante no entrega pratos preparadu ba lokal espesífiku. Preparar konteinér embalajen ka utensíliu ba entrega manjar, ka kobre preçu no hasi troku troku iha lokal entrega, ho servisu adisionál relasionadu ho entrega manjar.
【Ezemplu Profisaun】· Karreteiru Restaurante Xina
(9) Karreteiru Seluk (92299)
Halo servisu sémelhante ne’ebé la inklui iha subklassifikasaun liu.
【Ezemplu Profisaun】· Karreteiru Supermerkadu · Karreteiru Departamentu Merkaidu · Karreteiru Lavandaria · Koleteiru Lanja · Karreteiru Metro · Karreteiru Karta
(10) Limpeza Edifísiu (94110)
Limpa no organiza interiór edifísiu públiku, eskritóriu, edifísiu komérsiu, apartamentu ez.
【Ezemplu Profisaun】· Limpeza Es Kritóriu · Limpeza Edifísiu Públiku · Limpeza Ofitel · Limpeza Apartamentu · Limpeza Ospitál · Limpeza Hotél
(11) Limpeza Equipamentu Transportu (94121)
Limpa interiór ezteriór aviaun, naviu, lokomotiva, asitu ez.
【Ezemplu Profisaun】 · Limpeza Lokomotiva · Limpeza Naviu · Limpeza Aviaun · Limpeza Karreta Públiku
(12) Limpeza Equipamentu Failsidade (94122)
Lava ka limpa equipamentu industriál no produtu industriál esklui equipamentu transportu.
【Ezemplu Profisaun】 · Limpeza Equipamentu Industriál · Limpeza Equipamentu Industriál
【Ezesiaun】· Limpeza Parque Diversaun (94190)
(13) Koleteiru Lixu (94142)
Koleta lixu doméstiku vendidu iha saku pagadu, lixu boot, lixu manjar, exkretu ez, no karreta ba lokal koleta, insineradór, aterru. Kontrola depositu lixu ilegal no depositu ilegal.
【Ezemplu Profisaun】· Koleteiru Lixu Doméstiku · Koleteiru Lixu Boot · Koleteiru Lixu Manjar · Koleteiru Exkretu · Koleteiru Lixu Ilegal · Koleteiru Depositu Ilegal
(14) Limpeza Via Públika no Lokal Públiku (94130)
Patrulia rejiaun determinadu limpa lokal públiku ka kalkaru via, remove fulas rú ka folhas ba evita bloquéu drenu via. Remove neve rú iha kalkaru, espalha rena no kalciu kloridu ba traballu remove neve.
【Ezemplu Profisaun】 · Limpeza Via Ofisiál Amiéntu · Limpeza Banhi Públiku · Limpeza Parque
【Ezesiaun】 · Limpeza Remove Erba (99999)
(15) Koleteiru Materiál Rekupera (94141)
Koleta lixu rekupera separadu tuir tipu, ka repara ka prosesa materiál rekupera atu venda.
【Ezemplu Profisaun】 · Koleteiru Lixu Rekupera · Koleteiru Suku Metál · Klasifikadór Papél Vendu
(16) Traballadór Relasionadu Limpeza Seluk (94190)
Halo servisu sémelhante ne’ebé la inklui iha subklassifikasaun liu.
(17) Seguransa Apartamentu (94201)
Patrulia interiór ezteriór apartamentu, kontrola entrada vizitanti, resebe entregas em nome rezidente, no fornese informasaun nesesáriu ba vizitanti.
【Ezemplu Profisaun】 · Seguransa Edifísiu Komún · Seguransa Vila
(18) Jestadór Edifísiu Seluk (94209)
Halo servisu sémelhante ne’ebé la inklui iha subklassifikasaun liu.
【Ezemplu Profisaun】 · Jestadór Igreja · Jestadór Igreja Katólika · Patruliadór Parque · Ofisiál Seguransa Parque · Ofisiál Ordem Parque · Jestadór Vila Ferias · Seguransa Edifísiu (Patrulia no Jestau Entrada/Saída) · Jestadór Ordem Failsidade Diversaun
(19) Distribuídór Folhetu no Kartel Publiku (95392)
Distribui folhetu reklame ba tienda ka produtusu ba pedestre iha rúa, estasaun metro, paragem karreta públiku. Kola póstel, parede ka tabuleiru determinadu ho materiál reklame hanesan póstel.
【Ezemplu Profisaun】 · Distribuídór Katalógu · Kartel Publiku · Adesivu Reklame · Kola Póstel · Folhetu Reklame · Adesivu Kola
(20) Traballadór Simples Relasionadu Venda Seluk (95399)
Halo servisu sémelhante ne’ebé la inklui iha subklassifikasaun liu.
【Ezemplu Profisaun】 · Resepsaun Armazenamentu Objetos Pessoál · Jestadór Vestuáriu Ginásiu
(21) Vigia Fogo Floresta (99121)
Kontrola entrada montanha ho fogu, traballu previzaun fogu floresta ka traballu iniciau atu evita espalha fogu floresta.
【Ezemplu Profisaun】 · Denunsiador Fogo Floresta · Vigia Protekaun Floresta
(22) Lezór Medidor (99211)
Vizita utilizadór ba medí konsumu gás, água, eletrisidade no rezerva medida medidor.
【Ezemplu Profisaun】 · Lezór Medidor (Gás, Água, Eletrisidade ez) · Inspektór Seguransa Eletrisidade
(23) Inspektór Gás (99212)
Vizita família no empreza ne’ebé uza gás sidade ka LP gás ba kontrola vazamentu gás ez no esige medidu nesesáriu situasaun.
【Ezemplu Profisaun】 · Inspektór Gás
(24) Jestadór Estacionamentu (99231)
Operasaun no jestaun estacionamentu grátis ka pagadu karreta.
【Ezemplu Profisaun】 · Jestadór Estacionamentu · Jestadór Parkingu
(25) Limpeza Kastu (99910)
Vizita eskritóriu ka restaurante ba koleta kastu, limpa kastu, polir no repara ki’ik.
【Ezemplu Profisaun】 · Limpeza Kastu · Limpeiro Kastu
(26) Lavadór no Passadór (99920)
Lava manu roupa, texu no itens sémelhante, ka passa ki’ik atu remove rúga.
【Ezemplu Profisaun】 · Lavadór Manu · Passadór Simples
【Ezesiaun】 · Operadór Máquina Limpeza Seku (82301) · Operadór Máquina Relasionadu Limpeza Seluk (82309)
(27) Kontroladór Bilhete (99930)
Kontrola bilhete entra ba parque, sinema, lokal espetákulu, estadíu desporto, zona diversáun, espozisaun ez no permite entra.
【Ezemplu Profisaun】 · Kontroladór Bilhete Karreta Públiku · Kontroladór Bilhete Embarque · Kontroladór Bilhete Porta · Kontroladór Bilhete Sinema · Kontroladór Bilhete Parque Diversaun · Kontroladór Bilhete Parque Água
(28) Vigia Amiéntu (99991)
Servisu patrulia ba proteje amiéntu naturais. Kontrola depositu lixu, pescaria, banhi, rejiaun esfluente ez ho patrulia a pé ka karru. Kontrola poluidor, relata no denúnsia ba instituisaun kompetente. Relata ba departamentu relasionadu atu remove poluente depositadu. Halo patrulia seluk ba protekaun amiéntu arreda.
【Ezemplu Profisaun】 · Vigia Amiéntu
(29) Traballadór Simples Relasionadu Servisu Seluk (99999)
Halo servisu sémelhante ne’ebé la inklui iha subklassifikasaun liu.
【Ezemplu Profisaun】 · Mensageiru · Mensageiru Hotél · Guia Embarque/Desembarque · Asistente Seguransa Tráfiku
Profisaun espesífiku seluk ne’ebé presiza limitasaun empregu tanba akreditadu nesesáriu ba manutén interese públiku ka ordene empregu nasionál
Traballadór Servisu (Klassifikasaun Gedé 4)
(1) Terapeutu Pele no Pele Pe (42231)
Pezadór, massajen, estimula pontu espesífiku pe solea relasionadu ho órgaun korpu atu relaks fatigue, promove sirkulasaun sangui, previne enfermidade no ajuda manutén saúde.
【Ezemplu Profisaun】 · Terapeutu Pe
(2) Atendente Banhi (43143)
Asiste banhi kazu no fornese servisu relasionadu higiene pesuál.
【Ezemplu Profisaun】 · Atendente Banhi
(3) Asistente Kazamentu (43220)
Prepara kada, tapete ez ba serimónia kazamentu, prepara dokumentu nesesáriu, observa prosesu serimónia, korrije vestuáriu no asesitu noivos, no bele substitui ofisiál serimónia se pidi.
【Ezemplu Profisaun】 · Asistente Prosesu Serimónia · Traballadór Serimónia · Traballadór Serimónia Tradisionál · Oradór Kazamentu Profisionál
(4) Servisu Kanta-Bang (44232)
Asiste uza equipamentu, venda bebida ez iha kanta-bang ba konfortu kliente.
【Ezemplu Profisaun】 · Traballadór Kanta-Bang · Jestadór Kanta-Bang
(5) Servisu Failsidade Diversaun Seluk (44239)
Servisu failsidade diversáun seluk ne’ebé la inklui iha subklassifikasaun liu.
【Ezemplu Profisaun】 · Traballadór PC-Bang · Jestadór PC-Bang · Traballadór Video-Bang · Jestadór Video-Bang · Jestadór Kómiks-Bang
(6) Kaddy Golfe (44292)
Organiza bolsa golfe no equipamentu golfe, sugira klub adekuadu tuir distánsia, asesora kona-ba kursu golfe no topografia kampu golfe, no fornese servisu ba jogadór golfe atu asegura jogu agradávél.
【Ezemplu Profisaun】 · Kaddy · Asistente Golfe
(7) Traballadór Servisu Bebida Alkoóliku (45313)
Asiste seleksaun no fornese bebida alkoóliku iha baru, klubu ez, apresenta lista bebida ba kliente. Responde pergunta kona-ba karaterístika bebida no recomenda bebida harmoniza ho manjar.
【Ezemplu Profisaun】 · Sommelier · Steward Vinho · Anfiotrião (Relasionadu Bebida Manjar)
Traballadór Venda (Klassifikasaun Gedé 5)
(8) Vededór Ambulante no Móvel (53220)
· Anfiotrião (Relasionadu Bebida Manjar)
Maibé hetan tenda permanenti, instala tenda temporáriu iha rúa determinadu ka patrulia no venda produtu diversus.