Пайдалы ақпарат

Еңбек комиссиясы әділетсіз босатуға қарсы бұйрық бергенде немесе сот босатудың күшсіз екенін растайтын үкім шығарғанда, әдетте жұмыс берушіге жұмысқа қалпына келтірумен бірге «босату кезеңіндегі жалақы мөлшерін» төлеуді бұйырады. Мұндай босату кезеңіндегі жалақы мөлшерінің заңды сипаты мәселе туғызады. Біздің құқықтық жүйеде жалақы еңбектің ақысы болғандықтан, әділетсіз босату кезеңінде еңбек көрсетілмесе, жалақы туындамайды деп түсініледі, сондықтан сот немесе Еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігі босату кезеңіндегі жалақы мөлшерін жалақы емес, әділетсіз босатуға байланысты өтелмейтін шығын ретінде түсінеді. Еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігінің әкімшілік түсіндірмесі: «Еңбек кодексі бойынша жалақы – жұмыс беруші еңбектің нысаны ретінде қызметкерге жалақы, ақы, басқа да атаулармен төлейтін барлық ақшаны білдіреді, сондықтан әділетсіз босату кезеңіне жұмыс беруші төлеген жалақы мөлшері еңбектің нысаны ретінде төленбейді, жұмыс берушінің кінәсіне байланысты қызметкер еңбек көрсете алмағандықтан, Азаматтық кодексі бойынша өтелмейтін шығын сипатына ие, сондықтан Еңбек кодексі бойынша жалақы емес» деген ұстанымды білдіреді (1997.7.11. жұмыссыздық 68430-183). Сондықтан еңбек комиссиясынан әділетсіз босатуға қарсы бұйрық алған болсаңыз да, жұмыс беруші босату кезеңіндегі жалақы мөлшерін төлемесе, жеке азаматтық шағым беруге тура келеді және Еңбек кодексі бойынша төленбеген жалақыға жатпайды, сондықтан жұмыс берушіні жалақы төлемеу үшін қудалауға болмайды (1991.03.28. жалақы 32240-4296). Босату кезеңіндегі жалақы мөлшеріне кіретін сомалар әділетсіз босату кезеңінде еңбек еткенде алған жалақының толық сомасын білдіреді деп түсіндіріледі, сондықтан сот тәжірибесі ұжымдық келісімшартта жыл сайын ұжымдық келіссөздер арқылы
жалақыны көтеру туралы шешім қабылдап, орындау көзделген және соған сәйкес жыл сайын жалақы көтерілген болса, әділетсіз босату кезеңіндегі қызметкердің жалақысы босату шешімінен кейін жасалған ұжымдық келісімшарт бойынша көтерілген жалақыға сәйкес есептелуі тиіс деп есептейді (1993.09.24. Жоғарғы сот 93да21736). Ал сонымен қатар, сот тәжірибесі босату кезеңінде басқа жұмыста қызмет етіп, пайда алған жағдайда мұндай пайда Азаматтық кодексінің 538-бабы 2-тармағында айтылған борыштан босатылу арқылы алынған пайдаға жатады деп, «жұмыс беруші жоғарыдағы қызметкерге босату кезеңіндегі жалақы төлегенде осы пайданың сомасын жалақы сомасынан алып тастауы мүмкін» деп айтқан. Ал «Еңбек кодексінің 45-бабы қызметкердің ең төменгі тұрмыс деңгейін қамтамасыз ету мақсатында жұмыс берушінің кінәсіне байланысты тоқтау кезінде жұмыс беруші тоқтау кезеңінде аталған қызметкерге орташа жалақының 100-ден 70 пайызына тең немесе одан артық сыйақы төлеуі тиіс деп реттейді, мұнда тоқтау – жеке қызметкерлердің еңбек келісіміне сәйкес еңбек көрсетуге ниетті болғанымен, сол ниетке қайшырақ жұмысқа қабылдаудан бас тартылған немесе мүмкін болмаған жағдайларды қамтиды. Жоғарыдағы алып тастауда қызметкердің алуы мүмкін жалақы сомасынан Еңбек кодексінің 45-бабында айтылған тоқтау сыйақысының шектеуінде оны пайда алып тастаудың нысаны етуге болмайды, сол тоқтау сыйақысынан асатын сомадан ортаңқы кірісті алып тастау керек» деп, босату кезеңіндегі жалақы мөлшерінен ортаңқы кірісті алып тастағанда да, кем дегенде тоқтау сыйақысына тең орташа жалақының 70%-ын міндетті түрде төлеу керек деп үкім шығарған (2004.02.04. Инчхон аудандық сот 2003га합 4750).