Пайдалы ақпарат

Еңбек шартын жасасу кезінде жұмыс берушіге қарағанда экономикалық және әлеуметтік мәртебесі төмен жұмыскерлердің жағдайы қолайсыз болуы мүмкін, сондықтан Еңбек стандарттары заңы жұмыскерлердің қолайсыз жағдайда әділетсіз еңбек шартын жасасуын болдырмау үшін бірнеше қорғау ережелерін белгілеген, жұмыс берушінің «еңбек жағдайларын анықтау міндеті» осылардың бірі. Яғни, Еңбек стандарттары заңындағы «еңбек жағдайларын анықтау міндеті» бойынша жұмыс беруші еңбек шартын жасасу кезінде жұмыскерге жалақы, жұмыс уақыты және басқа еңбек жағдайларын анық көрсетуі тиіс, әсіресе жалақының құрамдас бөліктері, есептеу әдісі және төлеу әдісі туралы мәліметтерді жазбаша түрде хабарлауы керек.
Осылайша жұмыс берушіге еңбек жағдайларын анықтау міндетін жүктеудің себебі – жұмыскердің еңбек шартын жасасу кезінде еңбек жағдайларын білмеуінен күтпеген қолайсыз еңбек жағдайларын көтеруін болдырмау. Әсіресе жалақы айналасындағы жұмыс беруші мен жұмыскер арасындағы дауларды болдырмау және кейінгі дауларда шешім қабылдаудың негізі ретінде пайдалану үшін жалақының құрамдас бөліктері, есептеу әдісі және төлеу әдісі туралы мәліметтерді жазбаша түрде анықтау керек. Сондықтан сағаттық есептеу әдісі, тұрақты сыйақылар, демалыс және демалыс күндері сыйақылары, қосымша сағаттық жалақы есебі, жалақы төлеу күні, есепшотқа аудару немесе қолма-қол төлеу, айлық жалақы ма әлде апта сайынғы жалақы ма – осылардың барлығы жазбаша түрде жұмыскерге ұсынылуы тиіс.
Жалақыға қатысты мәліметтерден басқа анықтау керек еңбек жағдайлары жұмысқа орналастыру ережелерінде міндетті түрде жазылуы тиіс мәліметтер болғанымен, міндетті түрде жазбаша ұсыну қажет емес. Жұмыс беруші еңбек жағдайларын анықтау міндетін орындау үшін еңбек шартында еңбек жағдайларын нақты көрсетіп жұмыскерге ұсынса да, шын мәнінде әлсіз жағдайдағы жұмыскер еңбек шартын жасасу кезінде еңбек шартын мұқият оқып, наразылық білдіруі қиын болғандықтан, көбіне шапшаң қол қойып, өз еңбек жағдайының не екенін білмейтін жағдайлар жиі кездеседі.
Әсіресе жұмыс беруші ұсынған және жұмыскер ойланбай қол қойған еңбек шартында «шарт жасалған жалақы сомасына Еңбек стандарттары заңы бойынша қосымша сағаттық жұмысқа сыйақы, түнгі жұмысқа сыйақы, демалыс күндері жұмысына сыйақылардың барлығы кіреді» деген сөздер бар деп жұмыскерлер заңды сыйақыларды талап ете алмайтын жағдайлар көп болғандықтан, еңбек шартын жасасу кезінде ұсынылған жалақы немесе басқа еңбек жағдайларын мұқият қарап, қол қою керек, сондай-ақ жұмыскер де еңбек шартын сақтауы тиіс.