Пайдалуу маалымат

Жумушчунун жумуш убактысынын ичинде жумуш берүүчүнүн буйрук-аракеттеринен жана көзөмөлүнөн бошонуп, эркин пайдалана алган убакыт. Реалдуу түрдө жумуш жасап жатпаса да, тез арада жумушка киришүүнү күтүп жаткан же жумуш берүүчүдөн качан жумуш талабы болорун билбеген абалда күткөн 'күтүү убактысы' менен айырмаланат. Жумушчулардын жумуш убактысы узакка созулушу менен пайда болгон чарчоосун жоюу жана жаракат алуу коркунучун азайтуу үчүн жумушчулардын минималдуу нормалары: ① жумуш убактысы 4 саат болсо кеминде 30 мүнөт, 8 саат болсо кеминде 1 саат эс алуу убактысын жумуш убактысынын ичинде берилген; ② жумушчулар эс алуу убактысын эркин пайдалана алганын так көрсөтүп, жөнгө салынган. Эс алуу убактысын кантип жайгаштыруу керек экени боюнча жумушчулардын минималдуу нормасы жумуш убактысынын ичинде берилиши керек деп гана белгилеген, бирок эс алуу убактысынын максаты боюнча негизинен бир убакта берилиши керек (1 сааттык тамак ашуу убактысы катары пайдаланууга да болот), 1 саатка 10 мүнөт, 20 мүнөт сыяктуу бөлүп берилген эс алуу убактысы чарчоону жоюу, тамак ашуу ж.б. эс алуунун негизги максатын аткара албагандыктан эс алуу убактысы берилген деп эсептелбейт. Ошол эле учурда эс алуу убактысын жумушчулардын минималдуу нормасында белгиленген убакыттан ашык берип коюуга да болот, бирок аксыз эс алуу убактысын узакка же чектөөсүз моюнга алуу тескерисинче адилетсиз болгондуктан уруксат берилбейт. Мындан тышкары эс алуу убактысы жумушчунун эркин пайдалана алган убактысы болгондуктан телефон кабыл алуу же товарларды көзөмөлдөө, жумушту улантуу сыяктуу милдеттер жүктөлгөн убакыттар эс алуу убактысы боло албайт, жумушчунун сыртка чыгуусун чектөө же эс алуу убактысында уюм иш-чаралары, саясий иш-чараларды негизинен жөнгө салууга болбойт. Бирок жумуш берүүчү иш ордундагы тартипти сактоо же ишкананын имараттарын башкаруу үчүн зарыл болгон минималдуу пассивдүү чектөөлөрдү, башкача айтканда мас кылуу же башка жумушчулардын эс алуусун бузган иш-аракеттерди гана тыюуга укуктуу. Жумуш берүүчү жумушчулардын минималдуу нормасынын 53-маденин бузуп эс алуу убактысын бербесе же эс алууну берсе да эркин пайдаландырбаса 2 жылга чейин эркинен ажыратуу же 10 миллион вонго чейинки айып пул салына турган жазага тартылат. ▶[Байланыштуу сот иши] (1991.11.12. Жогорку Сот 91ну 4146): Жумушчу эс алуу убактысын пайдаланып жарнамалык материалдарды таратуусу башка жумушчулардын эс алуусун бузган же натыйжасында иш ордундагы тартипти бузган эмес, бирок компаниянын уруксатын албаганы үчүн гана жумушчуну тартиптик жаза катары иштен бошоткон компаниянын аракеттери тартиптик укуктарды колдонуу чегинен чыккандыктан адилетсиз.